SPORDA KETON TAKVİYELER

BİSİKLET SPORUNDA YENİ ‘DOPİNG’ Mİ?

Ön izleme(yeni sekmede açılır)

    Ketonlar, aşırı kısıtlı (ekstrem) diyetler sırasında vücut tarafından doğal olarak oluşturulurken, sentetik ketonlar bir ilaçtan ziyade bir gıda takviyesi olarak sınıflandırılır. Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA)’ nın doping maddeleri listesinde yer almıyorlar, ancak bildirildiğine göre %1.5′ lik bir performans artışı sağlıyorlar ve doğru zamanda alındıklarında Tour de France (Fransa Turu) gibi üç haftalık bir yarış sırasında toparlanmaya önemli ölçüde yardımcı olabiliyorlar.

Ketonlar, Amerikan ordusunun savaşa giden askerleri için en verimli ‘yakıtı’ bulması istenen Oxford Üniversitesi araştırmacıları tarafından ortaya çıkarıldı. Ve yıllardır büyük yarışların çoğunda vardı ancak tartışmalı kullanımları 2019 Fransa Turu’ nda dikkatleri çekti. İlk başta bir şişe için binlerce euro istenirken şimdi internetten 30-90 euro arası bir şişe alabilirsiniz.

   Konuya UCI (Uluslararası Bisikletçiler Birliği) Başkanı David Lappartient’ nin açıklaması ile dikkat çekelim;

  “UCI’de performansı değiştirebilecek ve sağlığı etkileyebilecek tüm unsurlara bakıyoruz. Geçmişte tramadol ve kortikosteroidlerle olduğu gibi inisiyatif almaktan ve konuyu Dünya Anti-Doping Ajansına iletmekten çekinmeyeceğiz.”

“WADA’nın tüm performans artırıcı ilaçları izleyeceğinden eminim. Ketonlar yasaklı ilaçlar listesinde değil, ancak kullanımı izlemeliyiz.”

Her sene turda bir haber kuruluşu veya birileri, ketonların pro-bisikletçilerin torbasında enerji jellerini ve rice cake (pirinç kekleri)’ i tamamladığını ima eder ve her yıl takımlar, keton kullanımını veya faydalarını ne onaylar ne de reddederler.

 İşler 2019 Fransa Bisiklet Turu’ nda değişir

Fransız Cofidis takım doktoru Simon Verdonck, ketonların, vücut depo şekerini yakıt olarak kullanmaya başlamadan önceki süreyi uzatabileceğini söylüyor, mantık bu.

  Verdonck, “Tam gaz gittiğinizde, vücudunuz lipitler (yağlar) yerine karbonhidrat kullanır. Ketonlar karbonhidrat kullanımını geciktirerek onları etap sonuna kadar sporcuya saklıyor.”

   Brüksel’ deki ‘Bilim ve Bisiklet Konferansı’ nda bunu dile getiren Leuven Üniversitesi, egzersiz fizyolojisi ve spor beslenmesi bölümünden Prof. Peter Hespel; “Araştırmalarımızın sonucu, ketonlar büyük tur bisikletçilerinin performansını arttırabilir” diyor.

  Turun profesyonel takımlarından Deceuninck-QuickStep ile çalışan profesör, takım bisikletçilerinin keton kullanımı hakkında ise sorularda net değil.

   Ancak konferans sonrası raporlarında 2019 yarışında yedi takımın bunları kullandığı bildirildi.

Peki neden?

Neden keton takviyeleri bir söylentiden gerçeğe dönüşerek bisiklet dünyasının yeni ‘legal doping’ i haline geldi?

Ya da ‘mucize içeceği’ ?

KETONLAR NEDİR?

Ketonlar karaciğerde yağlardan üretilir ve vücutta enerji kaynağı görevi görür. Bu süreç esas olarak vücutta enerji için kullanılacak karbonhidrat bulunmadığında gerçekleşir. Oruç tutarken, ketojenik veya düşük karbonhidratlı diyetler gibi karbonhidrat kısıtlı bir beslenmede veya enerji verici bir takviye olmadan uzun bir yolculuk sırasında çokça oluşur.

Ketonlar, açlık veya karbonhidrat alımının düşük olduğu dönemlerde karaciğer tarafından üretilen bir enerji kaynağıdır ve hayatta kalmak için önemlidir, ancak bu yüksek performansa da götürür kesinliği vermez.

Çok basit bir ifadeyle, ketojenik diyet uygulamak, vücudu karbonhidratların aksine yakıt için yağ yakmaya alıştırmak anlamına gelir. Ancak bu adaptasyon uzun bir süreç gerektirir. Keton takviyeleri bu süreci hızlandırır.

Ancak, ketonları ağızdan tüketmek çözüm değil. Vücut tarafından üretilmeyen ketonları ağızdan takviye almak sporcular için çok değerli glikojen rezervlerini bir tepe tırmanışında veya diğer yoğun eforlar için yedeklemede o kadar başarılı değil.

Ketonların ana rollerinden biri glikoz seviyeleri düşük olduğunda beyin için besin kaynağı olmaktır. Serbest yağ asitleri [FFA’lar] kan beyin bariyerini geçemez. Bunun yerine, FFA’lar karaciğer tarafından ketonlara dönüştürülür ve bu daha sonra beyni besler.

Keton takviyeleri (ekzojen ketonlar), sporcuların içebileceği keton esterleri oluşturmak için ketonların alkolle karıştırılmasıyla üretilir. Bu tür ketonlar bir besin takviyesi olarak kabul edilir, bu nedenle bisikletçiler onları vitaminler gibi kullanabilirler. Tour de France veya UCI’nin yasaklı listesinde değillerdir.

“Keto hapları” ekzojen ketonlar için kestirme yöntemdir. Sadece vücudunuza dışardan alınan ekzojen ketonlar hap, toz ve sıvı formda paketlenir.

Ekzojen ketonları tükettiğinizde, vücudunuzun ketojenik bir diyette (%70 ve üstü yağ oranlı) ürettiği ana enerji keton olan beta-hidroksibutirat (BHB) moleküllerini tam anlamıyla tüketiyorsunuzdur. BHB tükettiğinizde, kan keton seviyeleriniz buna göre yükselir.

İki tip ekzojen keton takviyesi vardır: keton tuzları ve keton esterleri.

Her ikisi de kan keton seviyelerini yükseltir. Temel fark, keton tuzlarının bir minerale (sodyum,potasyum,kalsiyum gibi) ve keton esterlerinin bir alkol molekülüne bağlı olmasıdır. Takviyelerinin çoğu keton tuzlarıdır.  

  Bazı çalışmalarda ve pahalı keton takviyelerinde “acetoacetate (AcAc) diester”  veya “beta-hydroxybutyrate (BHB) monoester” kullanılan ester bileşiği örneklerinden. Şu anda piyasada HVMN ve KetoneAid (KE4) firma ürünü olmak üzere iki esterli takviye formu bulunuyor.

Ekzojen Ketonlar Ne Yapar?

  • Düşük kan şekeri seviyeleri sağlar
  • Dayanıklılık döngüsü sırasında laktat birikimini azaltır (kas dayanıklılığının bir işareti)
  • Bilişsel gelişim (fare deneyleri)
  • Epileptik nöbetleri azaltma

Keton kullanımıyla ilgili spekülasyonlar, Londra 2012 Olimpiyat Oyunlarına kadar uzanıyor. Tur bu konuda en çok 2018’de keton içecekleri üreten bir şirket olan HVMN (Keton ester ürünü olan firma)’ nin CEO’sunun turda “yedi takımın beslenme stratejilerinin bir parçası olarak keton içeceğini” söylediğinde konuşuldu. Ancak o yıl birçok takım sorulduğunda bunu reddetti ve hiçbiri onaylamadı.

    2019 turunda Jumbo-Visma’nın takım yöneticisi Richard Plugge, bisikletçilerin keton kullandığını söyledi. Takım Lotto Soudal da röportajlarda  kullandıklarını söyledi. Ve Deceuninck-QuickStep ekibiyle yakın çalışan profesör Peter Hespel, keton takviyelerinin Belçika ekibinin başarısında “muhtemelen yapbozun bir parçası” olduğundan bahsetti.

Son yıllarda ekzojen ketonlara odaklanan çalışma sayısı artıyor. Şimdiye kadar yapılan araştırmalara dayanarak, kan keton seviyelerini artırmada etkili olduklarından eminiz. Sporcuları ketojenik bir diyete veya oruç tutmaya (aralıklı oruç/intermittent fasting) ihtiyaç duymadan ketozis durumuna getirebilirler. Atletik performansla ilgili iddialar içinse genel olarak ilginç sonuçlara ragmen kanıtların gücü hala düşük.

  Daha büyük örneklem büyüklükleri ve daha profesyonel düzeyde sporcuların dahil olduğu yeni çalışmalar bu bulguları doğrularsa, turda daha fazla takımın  kullandığını da görebiliriz.

  Avustralyalı bir araştırma grubu tarafından yürütülen bir 2017 çalışması, bir zamana karşı yarışı  (time-trial) tamamlayan antrene sporcularda performansın bozulduğunu göstermiş ve  “GI rahatsızlık ( bağırsak sistemi)  ve daha yüksek efor algısı ile ilişkili olan TT performansındaki bozulma” olarak tanımlanmıştır. İlgili çalışmayı en sonda kaynaklar kısmında görebilirsiniz.

    Oxford Üniversitesi’nde fizyolojik biyokimya profesörü olan ‘keton ester’ mucidi Kieran Clarke, 2016’da Cell Metabolism dergisinde yayınlanan bir çalışma da dahil olmak üzere keton içeceğinin yarış sırasında performansı artırmak için metabolik durumu değiştirdiğini gösteren kendi araştırmasından bahseder. Clarke iddialarını hem anekdot hem de ampirik kanıtlarla desteklemektedir.

Clarke, “İlk olarak 2012 Fransa Turu ve ardından Londra Olimpiyatları’nda kullanıldılar” diye açıklıyor. “Ketonları şişeliyor ve teslim ediyorduk. Turda kullanan ekip etap öncesi,  sırasında ve hemen sonra artı akşam birer şişe içti.”

Şüphelenilen Sky Team, şimdi Ineos, bunu asla doğrulamadı; Aksine Chris Froome’un bir gazeteci tarafından sorulduğunda Google’da keton taraması, Sky’ın beslenme uzmanı James Morton’a 2015 ile Nisan 2019 arasında sorulduğunda  ekibin orada bulunduğu süre boyunca hiç keton kullanmadığını söylemesi bir taktik miydi?

Peki ya daha önce?

“Hayır, takım bildiğim kadarıyla onları hiç kullanmadı,” diye yanıtlar Morton.

  Dublin City Üniversitesi’nde spor ve egzersiz fizyolojisi doçenti olan Brendan Egan, ketonlar ve egzersiz hakkında çok sayıda çalışma yürütmüş. Egan’ın keton çalışmalarından biri, iyi antrene orta ve uzun mesafe koşucularda performansta hiçbir fark görmezken, futbolcularda mekik koşusu performansını  kötüleştirdiği yönünde.

   Egan, “Bu yüzden eksojen ketonların başlıca uygulamalarının, performansı değil, training ve toparlanmayı (recovery) desteklemek olacağını düşünüyorum” diyor. “Bu konuda sürekli olarak kayıtlara girdim, ancak kesin olarak söyleyecek cevapları henüz bulamadık” diye ekler.

   Prof. Hespel laboratuvar bulgularını spor alanına taşıdı ve ketonların aşırı/ekstrem egzersiz sırasında, yani üç haftalık bir Büyük Tur sırasında potansiyel kas yıkımını yavaşlatacağını ve ideal olarak önleyeceğini varsaydı.

  Keton esterleri pahalı bir içecek. Her şişe, bir enerji içeceğindeki glikoz için yaklaşık iki sente kıyasla neredeyse 8 dolara mal oluyor. Tuzları ucuz olsa da gastrointestinal (mide – bağırsak) problemlere sebep olabiliyor.

  Bana göre en ciddi bilimsel yaklaşım tur takımı Sunweb’ten geldi;

Keton kullanmanın gerçek bir etkisi olmadığını söyleyen Alman ekibi Sunweb’ in doktoru Anko Boelens;

“Bu takviyenin uzun vadede sporcunun sağlığı üzerindeki etkileri hakkında daha fazla netlik olması gerektiğini düşünüyoruz”

 Ek olarak, etkinlik konusunda çok fazla belirsizlik var. Spor performansını olumsuz etkilediğini gösteren çalışmalar bile var. Sadece recovery için iyi olabilirse de sporcularımıza zarar vermeyeceğimizden emin olmak istiyoruz ”

Rival takım doktorları WADA tanımına katılıyor ancak keton içmenin karaciğer üzerindeki uzun vadeli etkilerinden endişe duyuyorlar.

   Jumbo-Visma takımı beslenme bilimcisi Profesör Asker Jeukendrup’un konuya bakışı da önemli; “Sonuçlarınızın ketonlardan kaynaklandığını bilmek istiyorsanız, diğer her tür etmenin sabit kalıp kalmadığından emin olmalısınız” diyor. “Karbonhidrat alımında bir fark vardı, peki daha fazla karbonhidrat ve daha fazla enerjiye sahip oldukları gerçeğini değil de ketonlarla ilişkili olduğunu nereden biliyorsunuz?”

    Dahası, Jeukendrup, özenli bir fueling stratejiniz yoksa herhangi bir takviyenin anlamsız olduğunu savunuyor. Ancak Jumbo-Visma bisikletçilerinin kullandığını inkar da kabul de etmiyor.

Neden gizlilik?

Kesinlikle rekabet avantajı, ama belki de kısıtlama.

   Yasadışı takviyeler ve stratejilerle lekelenmiş bir sporda, ketonlar WADA onaylı olsa bile kim keton kullandığını ve bireysel protokollerinin olduğunu açıkça söyleyerek kendini ortaya atar ki?

Hele Fransa Bisiklet Turu’ nda!

Yazının Özeti;

PERFORMANS ve TOPARLANMA (RECOVERY) de Keton Esterleri

Araştırmalardan aldığımız sonuçlarGelişen araştırma alanlarıKeton esterlerinin performansa negatif etkisi
Esterler tükenme belirtilerini önleyebilir ve sürekli kullanımda bu, dayanıklılığı arttırabilir.Esterler egzersiz sırasında Bilişsel gelişim sağlayabilir.*PDH’ nin azalmasıyla karbonhidrat kullanımının azalması
Egzersiz Sırasında, esterler Daha Düşük Laktat seviyelerine neden olurToparlanmada esterlerin kullanılması Glikojen re-sentezini arttırabilirGastrointestinal Stres
Egzersiz Sonrası, esterler Protein Sentezini ArttırırEsterler Dayanıklılık Performansını ARTTIRABİLİREgzersiz Performansı için Ester önermede YETERLİ KANIT YOK

( Eczacı notu: *PDH, glikolizde (enerji eldesi için glukozun parçalanması) anahtar rol oynayan bir enzimdir. Piruvatın Asetil CoA’ ya dönüştürülmesine yardımcı olur. Bu daha sonra vücutta Krebs döngüsüne bir asetil grubu vermek için kullanılır. Hepimiz böyle enerji üretiyoruz. Bu nedenle, PDH’ nin bozulması, yakıt için karbonhidratların kullanımına zarar verecektir.

Bu, yüksek yoğunluklu egzersiz için gerekli ve çok önemli olan karbonhidrat kullanımını bozar. Esterlerin önerilmesi bu açıdan bakıldığında performansı iyileştirmeyebilir deniyor)

SON ÖZET

  • Keton cisimleri kas için iyi bir yakıttır
  • Keton cisimleri artık takviye dünyasında kullanımda ve ürünler genellikle ciddi iddialar içeriyor
  • Çoğu takviye çok az miktarlarda keton içerir, daha fazla miktarlar daha az tolere edilir
  • Daha az yan etkili daha fazla miktarlarda verilebilen keton esterleri geliştirilmiştir, ancak bunlar son derece pahalıdır
  • Bu nedenle, tolerans, tat veya maliyetler keton vücut alımını ve takviyelerini sınırlayacaktır.
  • Sporculara keton vücut takviyesi önermek için yeterli kanıt yok

Kaynaklar;

Leckey, Jill J et al. “Ketone Diester Ingestion Impairs Time-Trial Performance in Professional Cyclists.” Frontiers in physiology vol. 8 806. 23 Oct. 2017, doi:10.3389/fphys.2017.00806

Evans, Mark et al. “Metabolism of ketone bodies during exercise and training: physiological basis for exogenous supplementation.” The Journal of physiology vol. 595,9 (2017): 2857-2871. doi:10.1113/JP273185

Lee M Margolis, Kevin S O’Fallon, Utility of Ketone Supplementation to Enhance Physical Performance: A Systematic Review, Advances in Nutrition, Volume 11, Issue 2, March 2020, Pages 412–419

Pinckaers, P.J.M., Churchward-Venne, T.A., Bailey, D. et al. Ketone Bodies and Exercise Performance: The Next Magic Bullet or Merely Hype?. Sports Med 47, 383–391 (2017)

2 Comments

  1. Çok iyi toparlamışsınız her zamanki gibi. Takviyeler ile ilgili hep performansa olan etkileri tartışılmakta, genelde sakatlanma üzerine olan etkileri gözardi ediliyor. Recovery de KH depolarının dolmasına vakit kazandırıyor olabilir ama, neden olduğu asidoz sakatlanma riskini artırmaz mi?

    Beğen

    1. Ketozis seviyelerine ulaşan sporcuların performansında olumsuzluklar olduğuna dair çalışma sonuçları mevcut, keton içecekleri uzun süreli tüketen ve beraberinde ketojenik beslenenlerde bu durum oluşacağı için sorun yaratabilir.

      Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s